Tresnak - 1 - Iparrorratza

Fitxategi osoaren aurkezpena hemen aurki dezakezu.

PDF - 69.6 ko
Tresnak - 1 - Iparrorratza - Gehiago jakin
PDF - 30.4 ko
Tresnak - 1 - Iparrorratza - 1. sekuentzia
PDF - 35 ko
Tresnak - 1 - Iparrorratza - 2. sekuentzia
PDF - 399 ko
Tresnak - 1 - Iparrorratza - 3. sekuentzia

SEKUENTZIAK

- Imana aurkitu, haztatu. Objektuak imandu.
- Globoaren erdigunea : iman handi bat da.
- Iparrorratza egin : esperimentazioak.

IKASLEAREN FITXA

- Iparrorratzaren hiztegia

LANTZEN DIREN GAITASUNAK

- Galde egokiak egin esperientzia egoeran.
- Muntaia bat obratu eskema batzuen laguntzarekin.
- Inkesta baten edo informazio bilketa baten prestakuntzan parte hartu.

HELBURUAK

- Imanaren fenomenoa ulertu.
- Iparrorratzaren egiteko entseguetan parte hartu eta aterabideak bilatu.
- Iparrorratza egin muntaia-fitxa irakurriz.

GEHIAGO JAKIN

Imana eta iparrorratza

Milaka urte hauetan jendeak imanak zer diren badaki. Lehen imanak lurrean egoera naturalean aurkitzen den magnetita izeneko harri beltz baten puskak ziren. Hiztegiari esker, badakigu burdinaren erakartzeko gaitasuna daukan magnetita burdin-oxido bat dela.

Imana eta behi-hazleak

Gaur egungo imanak altzairuzkoak eta imanduak dira. Ikasgelan erabiltzen ditugunak dira. Paralelepipedoaren itxura dutenek istorio bitxia dute : behi-hazleek
erabiltzen dituzte. Abereei irenstarazten dizkiete, lehen urdail-zakuan pausa dakizkien. Alhan direlarik behiek irensten dituzten burdina puskak imanak erakartzen ditu eta gisa horretan kabalak ez dira zaurituak.

Greziar artzainaren kondaira

Duela aspaldi, Magnesia hiritik hurbil, artzain gazte batek bere ardiak zaintzen zituen muino mazela batean. Bat-batean, makila eskuan zuela, ekaitza zapartatu zen
eta gizona harpe batean aterpetu zen.

Harpean sartu orduko, makila desagertu zitzaion, norbaitek kendu izan balio bezala. Alta, ez zen nehor eta beldurtzen hasi zen. Ohartu zen makila sabaitik zintzilik zegoela. Tira eta tira... azkenean berreskuratu zuen.

Iduri zuen leizeko sabaiak botere arraro bat bazeukala. Mutikoak makilaren krakoa goiti begira atxikitzen bazuen, eskuetatik berehala eskapatzen zitzaion sabaian
berriz zintzilikatzeko. Makilari hurbilagotik behatu zion. Krakoa burdinazkoa zuen eta giderra zurezkoa. Buruz behera hartu zuen eta orduan deus ez zen gertatu.

Imanen aurkikuntza

Thalès de Millet jakintsuak (K.a. VI. mendean) egin omen zituen Magnesiako harriaz lehen ikerketak. Ohartu zen harri honek burdina eta Magnesiako beste harriak erakartzen zituela. 1629an, Pierre le Pèlerin de Maricourt frantses jakintsuak garrantzi handiko ikerlanak egin zituen imanez.

Noiztik dugu iparrorratza

Txinatarrek asmatu zuten iparrorratza duela 2.000 bat urte. Arabiarrek hobetu zuten haize-arrosa gehituz.

Lurraren eremu magnetikoa imanarenarekin konpara
daiteke. Iparrorratzaren orratza eremu magnetikoaren
indar-lerroekin paraleloki orientatzen da, ipar/hego
ardatz baten arabera.


Iparrorratzaren aurkikuntzak izan dituen ondorioetarik : itsas zabaleko nabigazioa eta
XVI. mendeko aurkikuntza nagusiak.

Copyright