Astronomia - Definizioak - 2002

Astronomia - Definizioak - 2002
Deskargatu (21.3 KB)


- BIRAKETA rotation
Lurrak bere ardatzaren inguruan egiten duen 24 h-ko itzulia.

- EGUARTE journée
Eguzkiaren altxatzetik sartzerainoko iraupena. Iraupen hau aldatzen da urtaroen arabera.

- EGUN jour
Egun batek eguarte eta gaualdi bat irauten du. Egunaren iraupena beti bera da : 24 orenekoa.

- EGUZKI-IZARTAULA Toise solaire
Puntu kardinalekin graduatua den disko batean ziri bat landaturik eta erdian orratz handi bat bertikalean. Ziri horren itzalaz baliatuz, Eguzkiaren itxurazko ibilbidearen neurtzeko egina da.

- EKINOZIO équinoxe
(latinetik, aequus, berdin, eta nox, noctis, gau). Ekinozio denboran eguarteak eta gaualdiak iraupen bera dute (Udaberriko ekinozioa martxoaren 20 edo 21ean eta larrazkeneko ekinozioa irailaren 22 edo 23an).

- GAUALDI nuit
Iraupen bat da : Eguzkiaren sartzetik Eguzkiaren altxatze artekoa. Iraupen hau aldatzen da urtaroen arabera.

- GNOMONA gnomon
Eguzki-orratza, taula eta ziri batez osatua. Ziriaren itzala taularen gainean agertzen da. Egunaren zatiketarako ez da arras tresna egokia Eguzkiaren deklinazioaren aldakortasunarengatik. Tenore berean, egu-
nero itzalaren luzaera ez da bera ez eta ere norabidea, eguerditan salbu.

- HORIZONTE horizon
Zeruertz ; irudipenezko marra zirkularra. Begiralea zirkulu horren zentroan dago eta bere inguruan, zeruak eta lurrak edo zeruak eta itsasoak elkar hunkitzen dutela dirudi.

- ITZALMUGA terminateur
Eguzki sisteman diren astroek badute alde argiztatua eta alde iluna. Itzalmuga deitzen da bi aldeak bereizten dituen marra.

LEKUKO MERIDIANOA
Lekuko meridianoak Ipar-Hego ardatza irudikatzen du. Gnomonaren itzalaren bidez marraz daiteke eta Hegoaldearen norabidea erakusten digu. Lekuko meridianoak Lurraren meridiano baten zati bat baizik ez digu irudikatzen.

LUR-GLOBO Globe terrestre
Lurraren irudikatzeko, izari zuzenetan egina den maketa. Hartan, kontinente eta ozeano guziak aurki ditzakegu.

- SOLSTIZIO solstice
(latinetik sol : Eguzki, eta status, stare : gelditu). Eguarte laburrena edo luzeena duen aldia. Udako solstizioan, Eguzkia Kantzer tropikoaren zenitean iragaiten da eta ipar-hemisferioak eguarte luzeenak dauzka.
Neguko solstizioan aldiz, Eguzkia Kaprikornio tropikoaren zenitean iragaiten da eta hego-hemisferioak eguargi luzeenak dauzka.
Ekainaren 21 edo 22an eta abenduaren 21 edo 22an dira solstizioak eta udaren eta neguaren hastapena iragartzen dute. Egunik luzeenak eta laburrenak egun haietan iragaiten dira Ipar-hemisferioan eta alderantziz Hego-hemisferioan.

- TRANSLAZIO révolution
Lurrak Eguzkiaren itzulian urte batez egiten duen itzulia.

- URTARO saison
Ekinoziotik solstizio arteko garaia edo solstiziotik ekinozio artekoa.
Lurburu-ardatzaren inklinazioa (23°26’) eta Ipar-izarrari buruzko posizioa ez dira aldatzen. Horregatik ditugu urtaroak.
Hori dela eta, batean Iparburua eta bestean Hegoburua ditu Eguzkiak argitzen. Eguartearen iraupena aldatzen da globoaren leku batetik bestera.
Udako solstizioan, Eguzkia Kantzer tropikoaren zenitean pasatzen da eta ipar-hemisferioak eguarte luzeenak dauzka.
Neguko solstizioan aldiz, Eguzkia Kaprikornio tropikoaren zenitean pasatzen da eta hego-hemisferioak eguargi luzeenak dauzka.
Ekinozioetan (udaberrian eta udazkenean), Eguzkia ekuatorearen planoan da eta globoaren toki guzietan eguartearen eta gaualdiaren iraupena berak dira. Urtaroen fenomenoa gertatzen zaie biraketa ardatza makurra duten planeta
guziei.

- ZENIT zénith
Behatzaileak bere tokitik angelu zutenean daukan zeruko puntua.

Munduaren ezagutza PDF CM1 - 4. urtea CP - 1. urtea CE1 - 2. urtea CE2 - 3. urtea CM2 - 5.urtea

Copyright